Şamanizm’de Ölüm Ritüelleri

Şamanizm’de ölülere karşı duyulan korku; ölülerin dönüştükleri yeni varoluş biçimini kabul etmemesi inancına dayanır. Şamanist inanca göre; ölen kişi, öldüğünü kabul etmek istemez. Bu yüzden dünyadaki yakınlarının yanına geri dönmeye çalışır.

Ölen Kişi Öldüğünü Kabul Etmek İstemezse

Şaman inancına göre; yeni ölü, yer altındaki yeni dünyasıyla henüz bütünleşemediği için ailesini, arkadaşlarını hatta yaşarken sahip olduğu hayvan sürülerini yanına almaya çalışır. Ansızın son bulan eski yaşantısını sürdürmek yani yakınlarının arasında “yaşamak” ister. Aslında bu konuda alınan tedbirlerin temel motivasyonu; bizatihi ölünün veya ölümün kendisinden duyulan korku değil; ölünün, yeni dünyası hakkındaki bilgisizliği, eski dünyasını bırakmamak konusundaki inatçılığıdır.

Ölünün Ruhunun Yaşayanlara Musallat Olmaması İçin

Şamanlar cenazeyi defnettikten sonra, ölünün ruhunun dirileri izleyememesi için mezarlıktan dönüşte; mezarlığa gidişte kullandıklarından farklı bir yol kullanırlar. Mezardan olabildiğince çabuk, adeta kaçar gibi ayrılınır ve eve girerken arınırlır. Mezarlıkta kızak, araba, vb. gibi bütün taşıma araçları, ölünün ruhunun bunları kullanamaması için tahrip edilir. Art arda birkaç gece; köye çıkan bütün yollar gözetlenir ve ateşler yakılır. Fakat bütün bu önlemler ölülerin üç ya da yedi gün boyunca evlerinin etrafında dolaşmalarını engelleyemez.

Ölünün Ardından Kurban 

Bu inanışla ilgili olarak belirginlik kazanan bir diğer düşünce de şu şekildedir: Ölüler ancak ölümden üç, yedi veya kırk gün sonra verilen cenaze şöleninden sonra yeni yurtlarına doğru yola çıkarlar. Bu merasimde ölüye yiyecek ve içecekler sunulur; mezarlığa ziyaretine gidilir, en sevdiği at kurban edilip mezarının başında yenilir. Kurban edilen atın kafatası ise bir kazığın ucuna asılarak, bu kazık, ölen kişinin mezarının üzerine dikilir.

Cenaze Yemeği

Benzer bir şekilde Anadolu Alevi, Bektaşî geleneğinde de ölüm duyulur duyulmaz hemen bir kurban kesilir. Cenaze defnedildikten sonra; ölünün akraba, tanıdık ve komşuları, yas yeri yemeği ya da kabir yemeği adı verilen birinci gün akşam yemeğine kendi hazırladığı yemekleriyle giderler. Bu yemeği, üçüncü gün “üç yemeği”, yedinci gün “yedi yemeği”, kırkıncı gün “kırk yemeği” takip eder. Ölünün yeni ahıret hayatında huzura ermesi için Dede eşliğinde dualar edilir, saz çalınır, salavatlar, deyişler ve düvazlar okunur. Bir yıl sonra yıl yemeği verilir. Ölenin ailesinin durumu uygunsa, her ölüm yıldönümünde de yemek verilir.

Şamanizm İnancında Arındırma Töreni

Ölünün evinde bir şaman rahip tarafından “arındırılma” töreni yapılır. Bu tören; içinde, şaman tarafından ölünün ruhunun arınması ve kesin olarak evden kovulmasını canlandıran dramatik sahneler bolca yer alır.

Şaman rahip işe davulunu çalarak, evin çevresinde dönmekle başlar. Daha sonra evin içine girer ve ocağa yaklaşarak ölüyü adıyla çağırır. Bu esnada şamann sesi sesi değişir. Şaman rahip, her zamankinden daha tiz bir tonda, baş sesiyle konuşmaya başlar. Çünkü inanışa göre; o esnada gerçekte şaman rahip değil ölü konuşmaktadır. Ölü; yolları bilmediğinden, yakınlarını bırakıp gitmekten korktuğundan ve benzeri şeylerden yakınır. Nihayetinde; şaman tarafından götürülmeye razı olur.

Ölü ve şaman rahip, beraberce yer altı dünyasına doğru ruhani bir yolculuğa çıkarlar. Yer altı dünyasına vardıklarında şaman rahip, ölülerin ruhlarının yeni geleni içeri kabul etmediklerini görür. Tüm rica ve dualar sonuçsuz kalınca ruhlara içki ikram edilir. Merasim bu noktadan itibafren giderek hareketlenir hatta taşkınlığa kadar varır. Çünkü sarhoş olan ruhlar, şaman rahibin ağzından hep birlikte birbirleriyle dalaşmaya ve şarkı söylemeye başlarlar. 

Sonunda ölünün ruhunu içeri almaya razı olurlar. Törenin ikinci bölümü ise dönüş yolculuğunu kapsar. Şaman rahip kendinden geçip yere yıkılıncaya kadar dans eder ve bağırıp çağırır.

Ana Sayfa